Uzunca bir masa, üzerinde nesilden nesile aktarılan bir örtü. Kenarları işlemeli seramik tabaklar, gümüş çatal bıçak takımı. Kristal kadehler. Kırmızı, beyaz ve yeşil yılbaşı süsleri. Masanın üzerinde yemek dolu çanaklar. Mutfak tezgahının üzerinde fokur fokur kaynayan tencereye atılmak için doğru zamanı bekleyen taze kesilmiş makarna. Ve masa etrafında toplanan üç, belki de dört kuşak. Kahkahalara çatal bıçak sesleri eşlik ediyor.

Gözünüzde bir İtalyan filmi canlandı mı? Noel ve yılbaşı zamanı İtalya'da her ev işte böyle bir filme sahne oluyor. Yılın bu döneminde aileyle bir araya gelmek en büyük gelenek. İtalyanların bunun için bir de sözü var:

"Natale con i tuoi, Pasqua con chi vuoi"Noel ailenle, Paskalya istediğinle.

Milano'da Sant'Ambrogio ile Noel Ağaçları Kuruluyor

Milano'da Noel kutlamaları her yıl 7 Aralık'ta şehrin koruyucu azizi olan Sant'Ambrogio'yu anarak başlar. O güne özel yemekler yapılır, etkinlikler düzenlenir. Milano geleneğine uyan evlerde yılbaşı ağaçları Sant'Ambrogio gününde kurulur.

Yılın bu döneminde kuzeyden güneye her bölgenin, her şehrin belki de her kapının ardında farklı yemekler, nesilden nesile aktarılan özel tarifler var. Kurutulmuş etlerden çeşit çeşit peynirlere, taze ve konserve balıktan sakatatа, çorbalardan taze makarnalara, tavuk ve et yemeklerine, kızartmalara kadar aklınıza gelecek her çeşit yemek sofrada yerini alır.

Noel'in Habercisi: Panettone ve Pandoro

Aslında İtalya'da yılbaşı ağaçlarından da önce yılbaşı ruhunu müjdeleyen bir ritüel var; panettone ve pandoro tatlısı. O ilk panettone ve pandoro kutusu vitrine konduğu an kutlama havası başlıyor demektir. Rengarenk, bazen bir tasarımcının elinden çıkmış kutular sizi heyecanlandırır, içinizi kıpır kıpır yapar ve ailenin bir araya geldiği kutlama yemekleri bir anda gözünüzde canlanır.

Birliktelik hissi kaplar her yanınızı. İsteyen sevdiği pastaneden siparişini verir, isteyen büyük marketlerden kutularını kapar. Küçük, büyük, geleneksel ya da modern. Herkesin evine giren tatlıdır panettone ve pandoro. Noel ve Yılbaşı akşamı masanın baş köşesinde yerini alır. Tüm gece ona bakarak geçer ve sonunda doğru zaman geldiğinde bir dilim alıp elinizle ucundan bir parça koparıp ağzınıza atarsınız. İşte o an yeni yılın tadını alırsınız.

Sicilya motifli Dolce & Gabbana iş birliğiyle üretilen panettone kutuları

Panettone mi? Pandoro mu?

Böylesine özel, bir dönemin sembolü olan iki tatlı için verilen mücadele de bir o kadar büyük. En büyük soru; Milano'nun panettonesi mi? Yoksa Verona'nın pandorosu mu?

Panettone kuru üzüm ve kuru meyve şekerlemeleri ile hazırlanan, mayalı hamur ve vanilyadan oluşan, ekmeği andıran dokusu ile oldukça kabarık bir tatlı. Günümüzde çikolatalı, karamelli ya da fıstık kremalı gibi çeşitli versiyonları çıkmış olsa da çoğunluk geleneksel versiyonunu tercih ediyor. Pandoro ise üzeri pudra şekeriyle kaplanan, sekiz köşeli yıldız şeklinde, bol tereyağlı ve vanilyalı, daha hafif dokusu ile keke benzeyen bir tatlı.

Zerdeçallı panettone dilimi — geleneksel tarifin modern yorumu

Yemeğin ardından masada tüm ihtişamı ile duran bu tatlılar, varsa yemeğin onur konuğu ya da ailenin en büyüğü tarafından kesilerek servis ediliyor. Ve yerken çatal bıçak kullanılmıyor. Elinizle koparıp ya da direkt elinize aldığınız dilimi ısırarak yiyorsunuz. Panettonenin içerisindeki kuru üzüm ve meyve şekeri parçaları bolluğu bereketi simgeliyor, onun için yerken bırakın üzerinize dökülsün.

Milano'da bir pastanede panettone servisi

Peki ya Bitmezse!

Bu durum çok olası değil ama olur da panettone veya pandoro bitmez ve sonraki günlere kalırsa ne olur? Panettonenin ve pandoronun her parçası değerlidir. İtalyanların bunu kanıtlayan harika çözümleri var. Kuruma ihtimalini göz önüne alarak dilimlenen tatlı, tavada tereyağı ile birazcık kızartılıp üzerine krema ya da vanilyalı dondurma ile tekrar cazip hale geliyor ya da ufak ufak parçalara ayrılarak yine tereyağı ile birazcık kızartılıp salataya eklenip üzerine de biraz nar atılıyor. Hiçbiri olmazsa birazcık süte batırılıp yeniyor. Anlayacağınız minicik bir parçası bile boşa gitmiyor.

Ciddi Bir Ekonomisi Var

Panettone genellikle 1, 5 ve 10 kilo olarak satılıyor. Pandoro ise yarım ve 1 kiloluk boylarıyla raflarda yer alıyor. Panettonenin 1 kiloluk boyları büyük süpermarketlerde yaklaşık 10-20 Euro arasında değişirken, pastanelerde günlük olarak sipariş üzerine üretilenler 40-50 Euro aralığında satılıyor.

Gıda kategorisi derneği Unione Italiana Food'un 2023 verilerine göre, Panettone 237,9 milyon Euro, Pandoro ise 165,2 milyon Euro ciroya ulaştı. Peki kazanan hangisi? Rakamlara bakıldığında ibre panettoneden yana görünüyor ama pandoro sevenlerin sayısı da azımsanacak gibi değil. Bir galip ilan etmek zor — ama her durumda bu iki tatlıdan birini yılın en büyülü zamanında aile bireyleriyle birlikte yiyebilenler sanırım kazanan onlar.

Size elimden geldiği kadar İtalyan kültürünü, İtalyanların yaşam tarzını ve öne çıkan felsefelerini; gözlemlediğim, deneyimlediğim ve öğrenebildiğim kadarıyla anlatmak istiyorum.

Bu yazıda İtalya'dan başlayıp tüm dünyaya yayılan Nonnamaxxing akımından bahsedeceğim.

Nedir Bu Nonnamaxxing?

İtalya'da bir akşam sokağı — hayatın yavaş aktığı anlar

Kulağa internet terminolojisi gibi geliyor, ama bu aslında modern hayatın hızına karşı örülen en zarif barikat. Hepimizin bir hayat gayesi, iş güç, çabalama derken koştura koştura yaşadığı o hızlı hayatın tam aksine; yolun kenarında, yemyeşil ağaçların altında, bir çardaklı masada soluklanmak gibi bir durak adeta.

Kelimenin kökü İtalyanca "nonna", yani büyükanne kelimesinden geliyor. "Maxxing" ise İngilizce "maximum" kelimesinden türetilmiş; hayatımızın belirli bir alanını aşırı biçimde en üst seviyeye çıkarma çabasını anlatıyor.

Nonnamaxxing kavramı bizi eski zamanlara götürüyor. Dijital çağın çok gerisine. Analog zamanlara.Büyükannenin mutfağına, ahşap tezgaha, un kokusuna…

"Nonna" deyince akıllara, İtalyan filmlerinde görmeye alıştığımız o mutfakta saatlerce hazırlanan yemekler, ardından kalabalık sofralardaki neşeli anlar ya da balkonda veya apartman önlerinde kurulan sohbetler geliyor. Ama mesele yalnızca mutfağa girmek ya da bir apartmanın önünde oturup sohbet etmek değil; mesele, sakin ve yavaş bir biçimde ruhu doyurmak. Anı yaşamak ve anı paylaşmak.

Tam da İtalyan büyükanne ve büyükbabaların yaptığı gibi. Son dönemde gençlerin de bu akıma katıldığını söylersek yanlış olmaz.

Bir İtalyan kasabasında öğle vakti — masa, sandalye, sohbet

Modern Hayata Zarif Bir Barikat

Hızın kutsandığı, her şeyin "hemen şimdi" olmasının beklendiği bir çağda Nonnamaxxing bize şunu söylüyor:

Dur. Önce bir sakinleş. Hazır almak yerine üret. Makarnayı marketten alma, evde kendin yap. Mümkünse eşinle, dostunla bir tezgah etrafında sohbet ederek. Yalnız yemek yerine paylaş. Suyu çabucak kaynatıp hazır makarnayı haşlayarak on dakikada bitirme. Ailen, dostların, komşuların yanında olsun.

Ve en önemlisi: tüm bunları daha verimli olmak için değil, sadece anı yaşamak ve hissetmek için yap.

Birlikte kurulan sofra — nonnamaxxing'in özü

İtalyanlar İçin Hayat Bir Yarış Değil

Yavaş, dikkatli, sevgiyle — tam da nonna gibi

Çünkü İtalyanlar için hayat, bitiş çizgisine en önce varanın kazandığı bir yarış değil. Hayat; anın tadının çıkarıldığı, sakin, sabırlı ve huzurlu bir serüven. Hayatı yormadan, anda kalarak, sade ve basit yaşamak İtalyanlar için sıradan bir durum. Beklentileri abartmamak, ama içinde bulunulan andan en yüksek hazzı almak en önemli mevzu.

Diyeceksiniz ki bu kadar koşturmacayla, nefes almanın bile zorlaştığı zamanlarda bunu nasıl yapacağız? Siz de haklısınız. Ama bulunduğumuz koşullar içinde hayatı bir nebze lehimize çevirmek için Nonnamaxxing akımını, belki de en çok sıkıştığımız ve durmaya en çok ihtiyaç duyduğumuz anda aklımıza getirmeliyiz.